Thể sai khiến bị động (使役受身形): cách chia và cách dùng

Cách dùng thể sai khiến bị động

1. 1. Bị người khác bắt làm điều mình không muốn

   Nghĩa cốt lõi. Người bắt đi với に, việc bị bắt làm giữ nguyên trợ từ vốn có. Khác với thể sai khiến ở CHỖ ĐỨNG: 使役 kể từ phía người bắt, 使役受身 kể từ phía người bị bắt.

   • 部長にお酒を飲まされました。 Tôi bị trưởng phòng ép uống rượu.
   • 母に毎日ピアノを練習させられた。 Tôi bị mẹ bắt tập piano mỗi ngày.
   • 先輩に荷物を持たされた。 Tôi bị đàn anh bắt xách đồ.

2. 2. Than phiền vì phải chịu đựng

   Không có ai "ra lệnh" rõ ràng, nhưng người nói thấy mình chịu thiệt. Thường đi với 〜も (nhấn mạnh mức độ) và một câu nêu cảm xúc theo sau. Đây là sắc thái khiến 使役受身 gần như luôn mang giọng phàn nàn.

   • 一時間も待たされて、腹が立った。 Bị bắt chờ tới cả tiếng, tôi phát bực.
   • 毎晩、残業させられている。 Tối nào tôi cũng bị bắt làm thêm giờ.

3. 3. Bị tác động tới cảm xúc, suy nghĩ

   Chủ ngữ gây ra là MỘT SỰ VẬT, không phải người: bộ phim, cuốn sách, lời nói. Ở đây không còn nghĩa phàn nàn — nó thành cách nói trang trọng "khiến tôi phải…". Hay gặp trong bài đọc N3 trở lên, với 考える, 感動する, びっくりする.

   • その映画にはいろいろ考えさせられた。 Bộ phim ấy khiến tôi phải suy nghĩ nhiều.
   • 彼の言葉に驚かされました。 Tôi bị lời anh ấy làm cho kinh ngạc.

Cách chia thể sai khiến bị động theo nhóm động từ

Chưa chắc một động từ thuộc nhóm nào? Xem cách nhận biết ba nhóm động từ.

Bảng chia 11 động từ thường gặp

Ba dạng cùng một động từ: 受身 · 使役 · 使役受身

Cùng một sự việc, ba cách kể. Chọn dạng nào là chọn xem AI đứng ở đầu câu — tiếng Nhật thích giữ chủ ngữ là người nói xuyên suốt đoạn văn, nên 使役受身 xuất hiện nhiều hơn ta tưởng.

Dạng rút gọn 〜される dùng được với nhóm nào

Lý do đuôi す không rút gọn: rút xong sẽ thành 話さされる, hai âm さ dính nhau, người Nhật không nói vậy.

Những mẫu ngữ pháp dùng thể sai khiến bị động

• 〜(さ)せられる（使役受身） Bị bắt phải làm · N4
• 使役受身形（作り方） Cách chia, bản thẻ ngữ pháp · N4
• 受身・使役・使役受身 Phân biệt ba dạng · N3
• 使役受身（〜させられる） Cách dùng ở trình độ cao · N1

Câu ví dụ

1. 部長にお酒を飲まされました。 Tôi bị trưởng phòng ép uống rượu.
2. 子どものころ、毎日ピアノを練習させられた。 Hồi nhỏ tôi bị bắt tập piano mỗi ngày.
3. 一時間も待たされて、腹が立った。 Bị bắt chờ tới cả tiếng đồng hồ, tôi phát bực.
4. 母に部屋を片付けさせられました。 Tôi bị mẹ bắt dọn phòng.
5. 会議で意見を言わされた。 Tôi bị bắt phát biểu ý kiến trong cuộc họp.

Dễ nhầm — câu sai và câu đúng

• Bị trưởng phòng ép uống rượu

  部長がお酒を飲まされた。

  部長にお酒を飲まされた。

  Người BẮT mình làm luôn đi với に. Dùng が là biến trưởng phòng thành người bị ép — ngược hẳn ý muốn nói.

• Bị bắt kể chuyện

  みんなの前で話さされた。

  みんなの前で話させられた。

  Động từ đuôi す không có dạng rút gọn. Đây là ngoại lệ duy nhất của nhóm I.

• Bị bắt ăn rau

  野菜を食べされた。

  野菜を食べさせられた。

  Nhóm II không rút gọn được. Phải qua đủ hai bước: 食べる → 食べさせる (sai khiến) → 食べさせられる.

• Được thầy khen — KHÔNG phải bị bắt

  先生に褒めさせられた。

  先生に褒められた。

  Được khen là chuyện tốt, dùng thể bị động thường. 使役受身 luôn mang nghĩa "bị bắt phải làm", nên ghép với 褒める thành "bị bắt phải khen ai đó".

Lỗi hay gặp

• Động từ đuôi す KHÔNG có dạng rút gọn. 話させられる là đúng; 話さされる là sai. Lý do: rút gọn xong sẽ thành 〜さされる, hai âm さ liền nhau.
• Dạng rút gọn 〜される chỉ dành cho nhóm I. Nhóm II luôn là 〜させられる, không có 食べされる.
• Đừng lẫn với thể bị động thường. 先生に褒められた là "được thầy khen" (受身); 先生に歌わされた là "bị thầy bắt hát" (使役受身).
• 来させられる đọc là こさせられる.
• Người bắt mình làm đi với に: 部長に飲まされた. Dùng を ở đây là sai.

Các thể động từ khác

• N5 · Minna no Nihongo bài 14 Thể て て形 Nhóm I theo âm cuối thể từ điển: う・つ・る → って, む・ぶ・ぬ → んで, く → いて, ぐ → いで, す → して (riêng 行く → 行って).
• N5 · Minna no Nihongo bài 17 Thể ない ない形 Nhóm I đổi âm cuối sang cột あ rồi thêm ない (書く → 書かない), riêng う đổi thành わ (買う → 買わない).
• N4 · Minna no Nihongo bài 27 Thể khả năng 可能形 Nhóm I đổi âm cuối sang cột え rồi thêm る (書く → 書ける, 話す → 話せる).
• N4 · Minna no Nihongo bài 31 Thể ý chí 意向形 Nhóm I đổi âm cuối sang cột お rồi thêm う (書く → 書こう, 飲む → 飲もう).
• N4 · Minna no Nihongo bài 37 Thể bị động 受身形 Nhóm I đổi âm cuối sang cột あ rồi thêm れる (書く → 書かれる), riêng う đổi thành わ (言う → 言われる).
• N4 · Minna no Nihongo bài 48 Thể sai khiến 使役形 Nhóm I đổi âm cuối sang cột あ rồi thêm せる (行く → 行かせる), riêng う đổi thành わ (手伝う → 手伝わせる).
• N3 · Minna no Nihongo bài 49 Kính ngữ 尊敬語 Ba cách: お + thể ます (bỏ ます) + になる (お書きになる); dạng 〜れる／られる chia y hệt thể bị động (書かれる); và động từ riêng phải thuộc lòng (行く・来る・いる → いらっしゃる)..
• N3 · Minna no Nihongo bài 50 Khiêm nhường ngữ 謙譲語 Công thức お ＋ thể ます bỏ ます ＋ する／いたす (お持ちする, お送りいたします); động từ gốc Hán dùng ご ＋ danh từ ＋ する／いたす (ご案内いたします).