Thể ý chí (意向形): cách chia và cách dùng

Cách dùng thể ý chí

1. 1. Rủ rê thân mật

   Dạng thông thường của 〜ましょう. Chỉ dùng với bạn bè, người ngang hàng hoặc người dưới.

   • 疲れたね。ちょっと休もう。 Mệt rồi nhỉ. Nghỉ một chút đi.
   • 一緒に昼ごはんを食べよう。 Cùng ăn trưa đi.

2. 2. Nói về dự định — 〜(よ)うと思っています

   Ý định đã nghĩ từ trước và còn đang giữ. Dạng 〜と思います (không có ています) nghe như vừa quyết ngay lúc nói.

   • 夏休みに国へ帰ろうと思っています。 Tôi đang định về nước vào kỳ nghỉ hè.
   • 来年、日本の大学を受けようと思います。 Năm sau tôi định thi vào đại học ở Nhật.

3. 3. Cố gắng làm gì đó — 〜(よ)うとする

   Diễn tả nỗ lực làm, hoặc khoảnh khắc sắp làm thì có việc xen vào. Đây là cách dùng ít được dạy nhưng ra đề khá nhiều.

   • 出かけようとしたとき、電話が鳴った。 Đúng lúc tôi định ra ngoài thì chuông điện thoại reo.
   • 毎日走ろうとしているが、なかなか続かない。 Tôi đang cố chạy bộ mỗi ngày nhưng mãi không duy trì được.

Cách chia thể ý chí theo nhóm động từ

Chưa chắc một động từ thuộc nhóm nào? Xem cách nhận biết ba nhóm động từ.

Bảng chia 13 động từ thường gặp

〜(よ)うと思う ↔ 〜つもり ↔ 〜予定

Khác biệt dễ dùng nhất KHÔNG phải mức chắc chắn mà là CHỦ NGỮ: 〜(よ)うと思う chỉ nói được ý định của chính người nói, vì không ai nhìn vào đầu người khác. Muốn nói về dự định của người thứ ba thì phải dùng つもり hoặc 予定 — 「彼は行こうと思います」 là câu sai.

Những mẫu ngữ pháp dùng thể ý chí

• V意向形（〜しよう） Cùng… đi!; mình sẽ… · N4
• 〜(よ)うと思っています Tôi đang định…
• 〜つもり Có ý định… · N4

例文

1. 疲れたね。ちょっと休もう。 Mệt rồi nhỉ. Nghỉ một chút đi.
2. 一緒に昼ごはんを食べよう。 Cùng ăn trưa đi.
3. 夏休みに国へ帰ろうと思っています。 Tôi đang định về nước vào kỳ nghỉ hè.
4. 来年、日本の大学を受けようと思います。 Năm sau tôi định thi vào đại học ở Nhật.

Dễ nhầm — câu sai và câu đúng

• Rủ trưởng phòng đi ăn trưa

  部長、昼ごはんを食べよう。

  部長、昼ごはんを食べませんか。

  Thể ý chí là cách nói thân mật, rủ người trên bằng dạng này là hỗn. Với người trên dùng 〜ませんか (lịch sự nhất) hoặc 〜ましょうか.

• Tôi định về nước hè này

  国へ帰ろうと思っているつもりです。

  国へ帰ろうと思っています。

  Hai mẫu nói cùng một việc, chồng lên nhau là thừa. Chọn một.

• Cùng ăn thôi (nhóm II)

  食べろう。

  食べよう。

  Nhóm II bỏ る rồi thêm よう, không đổi âm cột. 食べろ là thể MỆNH LỆNH, nghĩa khác hẳn và nghe rất nặng.

Lỗi hay gặp

• 書くよう, 食べろう là sai. Nhóm I thêm う sau âm cột お (書こう), nhóm II thêm よう (食べよう).
• 来よう đọc là こよう, không phải きよう.
• Thể ý chí là cách nói thân mật. Rủ người trên hoặc người mới quen thì dùng 〜ましょう／〜ましょうか.
• 〜(よ)うと思う chỉ nói được dự định của CHÍNH MÌNH. Nói về người khác thì dùng 〜つもり hoặc 〜予定 — 「彼は行こうと思います」 là sai.
• 食べろ (mệnh lệnh) khác hẳn 食べよう (ý chí). Nhóm II thêm よう, không đổi âm cột.

Các thể động từ khác

• N5 · Minna no Nihongo bài 14 Thể て て形 Nhóm I theo âm cuối thể từ điển: う・つ・る → って, む・ぶ・ぬ → んで, く → いて, ぐ → いで, す → して (riêng 行く → 行って).
• N5 · Minna no Nihongo bài 17 Thể ない ない形 Nhóm I đổi âm cuối sang cột あ rồi thêm ない (書く → 書かない), riêng う đổi thành わ (買う → 買わない).
• N4 · Minna no Nihongo bài 27 Thể khả năng 可能形 Nhóm I đổi âm cuối sang cột え rồi thêm る (書く → 書ける, 話す → 話せる).
• N4 · Minna no Nihongo bài 37 受動態 受身形 Nhóm I đổi âm cuối sang cột あ rồi thêm れる (書く → 書かれる), riêng う đổi thành わ (言う → 言われる).
• N4 · Minna no Nihongo bài 48 Thể sai khiến 使役形 Nhóm I đổi âm cuối sang cột あ rồi thêm せる (行く → 行かせる), riêng う đổi thành わ (手伝う → 手伝わせる).
• N3 · Nối tiếp bài 48 · trình độ N3 Thể sai khiến bị động 使役受身形 Chia thể sai khiến trước rồi đổi せる → せられる.
• N3 · Minna no Nihongo bài 49 敬語 尊敬語 Ba cách: お + thể ます (bỏ ます) + になる (お書きになる); dạng 〜れる／られる chia y hệt thể bị động (書かれる); và động từ riêng phải thuộc lòng (行く・来る・いる → いらっしゃる)..
• N3 · Minna no Nihongo bài 50 謙譲語 謙譲語 Công thức お ＋ thể ます bỏ ます ＋ する／いたす (お持ちする, お送りいたします); động từ gốc Hán dùng ご ＋ danh từ ＋ する／いたす (ご案内いたします).